Piłkarz reprezentacji Ghany, defesywny lub środkowy pomocnik, może grać też jako prawy lub środkowy obrońca. Jest wychowankiem klubu Liberty Professionals FC. Występował między innymi w SC Bastia i Olympique Lyon. W 2005 roku Chelsea FC zapłacił za niego 24,5 mln funtów.

Na początku stycznia 2007 roku został wybrany przez BBC piłkarzem Afryki roku 2006. Pokonał w tym plebiscycie między innymi Didiera Drogbę oraz Samuela Eto'o.

Essien wystąpił jak dotąd w reprezentacji Ghany 25 razy, zdobył 6 bramek. Uczestnik Mistrzostw Świata w piłce nożnej 2006. Zdobył na niej jedną bramkę (przeciwko USA). Ghana wyszła z grupy. Jest podporą i największą gwiazdą reprezentacji.